---o0o---
Chú thích
- S: nguyên tác tiếng Sanskrit của mục từ dạng La-tinh hóa
- P: nguyên tác tiếng Pàli của mục từ dạng La-tinh hóa
- A: tiếng Anh
- H: tiếng Hán
- Ph: tiếng Pháp
- T: tên mục từ bằng tiếng Tây Tạng dạng La-tinh hóa.
- Hâ: các hình thức phiên âm tiếng Việt khác nhau của một mục từ.
- Hd: các hình thức dịch nghĩa khác nhau của một mục từ.
- Td: tân dịch.
- Cd: cựu dịch.
- Đl: đối lại
- x: xem
- Đn: đồng nghĩa.
- Vd: ví dụ
- Gđ: cách gọi đầy đủ của một mục từ.
- Gt: cách gọi giản lược hay vắn tắt của một mục từ.
- Cg: hình thức đồng nghĩa hay tên gọi khác của một mục từ.
- Tên khoa học: tên gọi theo khoa học của một mục từ.
- k. ng.: khẩu ngữ
- X.: xem.
- CĐTĐL: Cảnh Đức Truyền Đăng lục
- CTTNL: Cổ tôn túc ngữ lục
- ĐQMT: Đại quang minh tạng
- DTNL: Duy Tắc ngữ lục
- GTPĐL: Gia Thái Phổ Đăng lục
- HĐNL: Hư Đường ngữ lục
- HSLNMDT: Hám Sơn Lão Nhân Mộng Du tập
- KTTQTĐL: Kiến trung tịnh quốc tục đăng lục
- LĐHY: Liên Đăng Hội Yếu
- LSPGĐT: Lịch Sử Phật Giáo Đàng Trong
- MANL: Mật Am ngữ lục
- MBTL: Minh Bản Tạp lục
- MGNL: Minh Giác ngữ lục
- NĐHN: Ngũ Đăng Hội Nguyên
- NGCTT: Ngũ Gia Chính Tông Tán
- NHQL: Nguyên Hiền quảng lục
- NLNL: Nguyên Lai ngữ lục
- NTNL: Như Tịnh ngữ lục
- PDNL: Pháp Diễn ngữ lục
- PDNL: Phần Dương ngữ lục
- PKNL: Phạm Kỳ ngữ lục
- PQĐTĐ: Phật Quang Đại Từ Điển
- TBCTT: Tăng Bảo Chính Tục truyện
- TLTBT: Thiền Lâm Tăng Bảo truyện.
- ThQST: Thiền Quan Sách Tiến
- TĐT: Tổ Đường tập
- TCTT: Tống Cao Tăng truyện
- TTĐL: Tục Truyền Đăng lục
- ThMMBTSTL: Thiên Mục Minh Bản Thiền sư tạp lục
- VHVNTH 1989-1995: Văn hóa Việt Nam Tổng Hợp 1989-1995

---o0o---

----------------------------- Tam Tạng Pháp Số - Cs Lê Hồng Sơn -----------------------------
● 賢首五教 (Hoa Nghiêm Kinh Sớ)
Quốc sư Hiền Thủ, đời Đường, thời Tắc Thiên, giảng Kinh Hoa Nghiêm ở trong cung vua, cảm động mây năm sắc ngưng tụ trên không trung, hoa đẹp bốn màu rơi xuống đất. Nhân đó vua ban cho ngàu hiệu là Hiền Thủ. Ngài lấy giáo pháp Đức Phật đã nói, có cạn, sâu khác nhau mà lập ra năm loại giáo. Lấy Kinh Hoa Nghiêm là kinh xứng tánh của Phật, đem ra tuyên dương tánh viên dung của Pháp Giới, gọi đó là Viên Giáo Nhất Thừa; những kinh, luật, luận còn lại thuộc về bốn giáo là Tiểu, Thủy, Chung, Đốn gọi là Hiền Thủ Ngũ Giáo.
Một, Tiểu Giáo. Giáo này chỉ nói nhân không, không hiểu rõ pháp không; dù có đề cập một ít pháp không, cũng không được rõ ràng. Chỉ nương sáu thức, ba độc để lập ra căn bản của nhiễm và tịnh, chưa rốt ráo uyên nguyên của pháp; chỉ bàn luận về Tiểu Thừa, nên gọi là Tiểu Giáo.
Hai, Thỉ Giáo, cũng gọi là phần giáo Giáo này chưa đến tận cùng lý về vạn pháp của Đại Thừa, nên gọi là thỉ; không đề cập đến định tánh của Thinh Văn và vô tánh của Xiển Đề thành Phật, nên cũng gọi là phần (một phần, không phải toàn thể) Trong giáo này, nói rộng về pháp tướng, nói ít về pháp tánh, xác định rõ ràng. Đó là bắt đầu của Đại Thừa nên gọi là Thỉ Giáo.
(Định Tánh Thinh Văn là quyết định không ưa Đại Thừa)
Ba, Chung Giáo, cũng gọi là thật giáo Giáo này đề cập đến Định Tánh Thinh Văn và vô tánh Xiển Đề, đều sẽ thành Phật. Nhờ vậy mới đến được cùng cực của giáo lý Đại Thừa, nên gọi là chung (cuối cùng) Giáo này đúng với thật lý, nên cũng gọi là thật; nội dung ít nói về pháp tướng mà nói nhiều về pháp tánh. Tuy có nói pháp tướng cũng trở về với tánh. Đó là rốt ráo của Đại Thừa; nên gọi là Chung Giáo.
Bốn, Đốn Giáo. Giáo này xác định rõ: một niệm không sanh, liền gọi là Phật. Không nương ngôi vị, thứ tự lần lượt mà nói, nên gọi là đốn. Trong giáo này không nói pháp tướng, chỉ nói rõ chân tánh. Tất cả sở hữu đều là vọng tưởng; tất cả Pháp Giới, chỉ là vô ngôn, nên gọi là Đốn Giáo.
Năm, Viên Giáo. Nội dung của giáo này, chỉ là nói về Pháp Giới Vô Tận, tánh hải viên dung, duyên khởi vô ngại, tướng tướng hỗ tương, như lưới báu vua Đế Thích, trùng trùng vô tận. một hạt trong lưới báu chiếu sáng tức là tất cả hạt khác đều có; tức là trong một có tất cả và trong tất cả có một; nên viên mãn Thập Tín thì liền thành chánh giác, gọi là Viên Giáo.
(Lưới báu vua Đế Thích là trước điện Đế Thích có tấm lưới với hàng ngàn hạt châu, ánh sáng chiếu vào các hạt châu thì nó giao thoa nhau một cách tự nhiên không trở ngại)